Нүүр / Мэдээллийн сан / Хөхтөн амьтад

Хөхтөн амьтад

Нутаг дэвсгэрт нийт 56 зүйл хөхтөн амьтан тэмдэглэгдсэн — Монгол орны хөхтөн амьтдын ойролцоогоор 38 хувь.

Ерөнхий тойм

Говийн экосистем нь зүйлийн бүрэлдэхүүнээр харьцангуй эмзэг байдаг ч нөгөө талаар зөвхөн цөлийн хэв шинжийг илтгэсэн Төв Азийн уугуул амьтад зонхилсон байдгаараа онцлогтой.

Тус бүс нутаг нь Монголд төдийгүй дэлхийд ховордож байгаа туруутан, араатан амьтдын амьдрах бүс нутаг болдог. Үүнд: аргаль, хар сүүлт зээр, цагаан зээр, янгир, хулан, гозоорой зурам, саарал соотон багваахай, соотон алагдаага, мануул, цоохондой мий, цоохор ирвэс, халздай дорго, хадны суусар, солонго үен, өмхий хүрэн, эрээн хүрнэ зэрэг амьтад тархан амьдарна.

Онцлох зүйлүүд

Говийн туруутан ба махан идэштэн

БУ — биеийн урт · СӨ — сүүлний өндөр · СУ — сүүлний урт · ЧУ — чихний урт · ЭУ — эврийн урт · ХТ — хойд тавхай

Аргаль

Ovis ammon (Linnaeus, 1758)

Argali

♂ БУ 130–190 см · СӨ 100–125 см · СУ 10–12 см · ЧУ 12–14 см · ЭУ 180 см хүртэл · Жин 85–200 кг ♀ БУ 125–174 см · СӨ 80–114 см · СУ 9.5–12 см · ЧУ 10–12 см · ЭУ 56 см хүртэл · Жин 40–100 кг

Дэд зүйл: Бүс нутагт хоёр дэд зүйл оршино: Алтайн аргаль (O. a. ammon), Говийн аргаль (O. a. jubata).
Таних шинж: Бие бахим, лагс, мөч урт. Зүс хүрэн буурал, харин өвлийн зүс цайвар. Эрийг угалз, эмийг хомь, төлийг хурга хэмээн нэрлэнэ.
Амьдрах орчин: Өвслөг болон үет ургамлаар хооллоно.
Амьдралын онцлог: Голдуу үүрээр идээшлэх бөгөөд өвлийн улиралд хоногийн турш идээшилнэ. Голдуу ганц хурга төрүүлэх ба заримдаа ихэрлэнэ.

Янгир

Capra sibirica (Pallas, 1776)

Siberian ibex

♂ БУ 100–160 см · СӨ 70–110 см · СУ 18–20 см · ЧУ 14–16 см · ЭУ 74–140 см · Жин 60–150 кг ♀ БУ 85–105 см · СӨ 65–105 см · СУ 13–22 см · ЧУ 14–16 см · Жин 30–90 кг

Таних шинж: Бие бахим, мөч богино. Тэх махир сэлмэн эвэртэй бол эмэгжийн эвэр богино. Тэх лагс бадриун биетэй, зүс халтар загал хүрэн, ар нуруу, хүзүү бидэртэй. Эмэгж биеэр жижиг, зүс зосон бор.
Нэршил: Эрийг тэх, эмийг эмэгж, төлийг ишиг хэмээн нэрлэнэ.
Амьдрах орчин: Өвслөг болон бут сөөглөг ургамлаар хооллоно. Хэвтэр нь ихэвчлэн агуй, хадны нөмөрт ажиглагдана.
Амьдралын онцлог: Ороо хөөцөлдөөн 12 дугаар сарын эхээр эхлэх бөгөөд энэ үед тэхийн зүс “шаазгай алаг” болж хувирдаг.

Хар сүүлт зээр

Gazella subgutturosa (Gueldenstaedt, 1780)

Goitered gazelle

БУ 90–116 см · СӨ 65–75 см · СУ 12–20 см · Жин 18–33 кг Шүдний томьёо 0/3, 0/1, 3/3, 3/3 = 32

Таних шинж: Сүүл ба чих урт, толгой жижиг, төвөнх үлэмж товгор. Зүс ухаа шаргал, хэвлий тал цайвар. Хар сүүл хонгоны цагаан дээр тод ажиглагдана.
Нэршил: Эрийг ооно, эмийг шаргачин, төлийг янзага гэж нэрлэнэ.
Амьдрах орчин: Говь цөл, заримдаг цөл, цөлөрхөг хээрийн бут сөөгтэй, загийн хоолой, хужиртай хөндий зэрэг усны нөөц бараадан амьдарна.
Амьдралын онцлог: Ороо хөөцөлдөөн өвлийн дунд сард болно. 5–6 дугаар сард төллөх ба ихэвчлэн нэг янзага гаргана. Амьдралын хэлбэр — “хэрмэл”.

Хулан

Equus hemionus (Pallas, 1775)

Asiatic wild ass

БУ 2–2.6 м · СӨ 1.1–1.4 м · СУ 30–49 см · ЧУ 17–27 см · ХТ 12–16 см · Жин 200–280 кг Шүдний томьёо 3/3, 0-1/0-1, 3/3, 3/3 = 36–40

Таних шинж: Толгой том, чих урт, сүүлний годон төгсгөлдөө бараан цацаг үстэй. Дэл богино босоо, зоо нуруу дагасан нарийн хар судал сүүлний уг хүртэл шувтарна. Гэрийн адуутай харьцуулахад цомбон туурайтай.
Амьдрах орчин: Цөл, заримдаг цөл, цөлөрхөг хээрийн нам аараг, толгод, тойром, хоолойд амьдарна.
Амьдралын онцлог: Хоногийн турш идэвхтэй, бэлчээр сэлгэх хэрмэл амьдралын хэв маягтай. Өвөл цас, зун ус самардаж гарган уудаг онцлогтой — үүнийг хулангийн татаал гэж нэрлэх ба 60 см хүрнэ. 70 км/цаг хүртэл хурдална.

Цоохондой

Felis silvestris

Eurasian wild cat

БУ 40–74 см · СУ 22–36 см · ЧУ 4–7 см · ХТ 12–16 см · Жин 2–7 кг

Таних шинж: Гэрийн мууртай нэн төстэй боловч биеэр харьцангуй том, мөч бахим. Мануултай харьцуулахад үс тачир богино. Духны дөрвөн босоо бараан судал тод ажиглагдана.
Амьдрах орчин: Заримдаг цөл, говийн баянбүрд, хад чулуут бэсрэг уулс, аараг толгод, сөөгт чулуут цөл, хайлааст сайр, заг бутлаг ургамалтай нутагт амьдарна.
Амьдралын онцлог: Ихэвчлэн ганц нэгээр амьдарна. Бүрэнхий, шөнийн идэвхтэй. Хоол тэжээлийн үндсэн хэсгийг чичүүл, алагдаахай тэргүүтэн мэрэгчид эзэлнэ.

Мануул

Otocolobus manul

Pallas’s cat

БУ 45–65 см · СУ 21–35 см · ЧУ 4–5 см · ХТ 12–14 см · Жин 2.3–4.5 кг

Таних шинж: Гадаад төрх содон, жижгэвтэр биетэй, бие бүхэлдээ өтгөн сахлаг үсээр хучигдсан, сүүл урт. Мөч богино тул бөөрөнхий харагдана, сүүлний үзүүр хар.
Амьдрах орчин: Ойт хээр, уулын хээр, заримдаг цөл, говь цөлийн уулын хад чулуу.
Амьдралын онцлог: Үүр, бүрэнхий болон шөнийн идэвхтэй. Ганцаар амьдралтай. Ихэвчлэн жижиг хөхтөн, шувуу тэргүүтнийг отож барьдаг.

Шилүүс

Lynx lynx

Eurasian lynx

БУ 73–110 см · СУ 10–24 см · ЧУ 7.5–10 см · ХТ 22.5–25 см · Жин 9–29 кг

Таних шинж: Бие богино, мөч урт зэгзгэр, тавхай өргөн, чихний үзүүр ~6 см шовх цацаг үстэй, шанаа дагасан урт үстэй. Толбо дугараг том, жижиг байхаас гадна цэцэг хэлбэртэй байна. Сүүл богино, үзүүр хар.
Амьдрах орчин: Энэ бүс нутагт задгай тал хээрээс бусад хэв шинжийн газар өргөн тархсан. Мод, хаданд авирах чадвар сайн хөгжсөн.
Амьдралын онцлог: Үүр, бүрэнхий болон шөнийн идэвхтэй. Идэш тэжээлд бор гөрөөс, хүдэр, хар сүүлт зээр зэрэг туруутнаас гадна жижиг хөхтөн, шувууд, гэрийн мал багтана.

Цоохор ирвэс

Panthera uncia

Snow leopard

Дэлхийд ховордсон

БУ 86–130 см · СУ 80–105 см · ЧУ 6.6–7.2 см · ХТ 25–26.5 см · Жин 22–55 кг

Таних шинж: Содон эрээн цоохор муурын овгийн төлөөлөгч. Бие чилгэр том, тавхай өргөн, сүүл үлэмж урт. Чих богино, дугараг хэлбэртэй агаад үзүүр нь хар.
Амьдрах орчин: Алтай, Хангайн өндөр уулын энгэр, гүн жалга, цохио, эгц хажууд даган амьдарна. Говийн уулсаар эгц хадан цохио, хажуу, баянбүрд усны нөөц бараадан амьдарна.
Амьдралын онцлог: Ихэвчлэн бүрэнхийн идэвхтэй. Хоол тэжээлийн үндсэн хэсгийг янгир, аргаль, мөн гэрийн мал, тарвага, огдой, оготно, хойлог тэргүүтэн эзэлнэ.

Эрээн хүрнэ

Vormela peregusna

Marbled polecat

БУ 27–47 см · СУ 12–22 см · ЧУ 1.5–3 см · ХТ 2.5–9 см · Жин 300–715 гр

Таних шинж: Суман урт нарийн биетэй агаад дөрвөн мөч богино. Зүс шар эрээн хүрэн, зоо нуруу дагуу том хар хүрэн толботой. Нүүрний хос хар цагаан алаг судал тод ажиглагдана. Сүүл урт, үзүүр хар хүрэн.
Амьдрах орчин: Говь, заримдаг цөл, уулын хээр, цөлөрхөг хээрийн бүсэд нүцгэн уулын хадтай энгэр, бутлаг ургамалтай хөндийд мэрэгч амьтан даган амьдарна.
Амьдралын онцлог: Аюул тулгарахад сүүлээ агсан, хойд сүвэнд байрлах булчирхайнаас хурц үнэр ялгаруулан биеэ хамгаалдаг онцлогтой. Шөнийн идэвхтэй.

Хярс

Vulpes corsac

Corsac fox

БУ 45–60 см · СУ 19–36 см · ЧУ 5–11 см · ХТ 9–12 см · Жин 1.6–3.2 кг

Таних шинж: Бие жижиг, зүс хул шаргал агаад мөнгөлөг цагаан сортой. Биеийн доод тал цагаан.
Амьдрах орчин: Голдуу нам дор газар, уулын хээр, цөлөрхөг хээр болон тал хээрт тарваганы нягтшил бүхий газар.
Амьдралын онцлог: Шөнийн идэвхтэй, өвөл ичээлэхгүй. Ихэвчлэн мэрэгчид, шувуу, мэлхий, сээр нуруугүйтэн, сэг, ургамлын гаралтай зүйлээр хооллоно.